Home / Bölgesel Kalkınma / Değişken Bir Kurumsal ve Politik Durumda Çek BKAları

Değişken Bir Kurumsal ve Politik Durumda Çek BKAları

ORJİNAL METİN

McMaster, I. (2006) Czech regional development agencies in a shifting institutional and policy landscape.Europe-Asia Studies, 58 (3). pp. 347-370. ISSN 0966-8136

Çev.: Bülent Akdemir

 

Değişken Bir Kurumsal Durumda Çek BKAları

Özet

Çek Cumhuriyetinde olan bölgesel eşitsizlikler artmaya devam etmiş, bölgesel politika ve bölgeselleşme ulusal politik gündemde yukarıya çıkmış ve AB yapısal fonları tarafından sunulan, önemli önemli bölgesel kalkınma kaynakları erişilebilir olmuştur. Çek cumhuriyeti, şu anda, politik ve pratik deneyim yelpazesine sahip kendilerini BKA olarak tanımlayan 18’den fazla kuruluşa sahiptir ve onlar, mevcut iklimde (şartlarda), anahtar bir bölgesel kalkınma rolü almada konumunda tutulmalıdır. Ama, onların bölgesel kalkınmada ağlarındaki rol ve fonksiyonları belirsizlikler tarafından rahatsız edilmektedir ve onlar  bir BKAnın “hedefinin” ne olması ve ne yapması gerektiği konusunda gerekeni yapmak için mücadele ediyor. Bu makale, İç politika ve AB politika gündemi ve aktorlerinin Çek Cumhuriyetindeki  BKAları nasıl etkilediğinin niçin bir sorun olduğunu ve incelenmesi gerektiği sorusunu sorar. “yeni bölgecilik” gibi teoriler, bütünleşmeye, aşağıdan yukarıya bölgesel kalkınma hareketlerine öncülük edebildiğini ileri sürerken, Çek BKAlarının bu yaklaşımın taraftarlarının umduğu, rol tiplerini benimseme kapasitesine sahip olup olmadığı kuşkuludur.

BÖLGESEL KALKINMAYI DESTEKLEMEK İÇİN KURUMSAL KAPASİTE

Merkezi ve Doğu Avrupa yeni AB üyesi devletlerindeki politika yapıcılar için anahtar bir konudur. AB Yapısal Fon kaynaklarına erişme, geçmişten gelen kurumsal açıklar, içsel büyüme stratejileri ve artan bölgesel eşitsizlikler, akademik ve politik tartışamların ön cephesindeki bölgesel kalkınma kuruluşlarının kapasitesi konusunu ön plana çıkarır. Bu bağlamda, bu makale Çek Cumhuriyetindeki BKAların rol ve profillerini inceler.

BKAlar, pek çok Avrupa ülkesinin ekonomik kalkınma ağının uzun süreden beri devam eden özelliğidir (Yuill & Allen, 1999; Halkier et al., 1998). Ama, Onların bölgesel kalkınma ağlarındaki rolü, pozisyonu ve durumu ülkeler arasında önemli ölçüde çeşitlilik gösterir. Çek Cumhuriyeti’ndeki BKAlar, ekonomik yeniden yapılanmada kurumsal bir çerçeve oluşturmaya yardımcı olmak amacıyla  1990’ların başlarında kuruldu. Kendilerini BKA olarak tanımlayan, politik ve pratik deneyime sahip 18’den fazla kuruluş var. Çoğu AB programları yönetimine dahil edilmiştir ve Ulusal yönetim bakanlıkları ve ajanslar BKAlar ile resmi ilişkiler kurmuştur. BKAlar, yerel ve ulusal düzeyde, parçalanmış çıkarları birleştirmek için resmi bir fırsat sunmuşlardır, ve tek bir organizasyon vasıtasıyla, bölge temelli kalkınma amaçlarını karşılama yönünde çalışıyorlar.

Bölgesel eşitsizlikler arttığı noktada ulusal politik gündemde üst sıralara taşınmasına öncülük ettiği ve önemli AB yapısal fon kaynağının ulaşılabilir olduğu noktada, Çek BKAları anahtar bir bölgesel kalkınma rolü alma noktasında tutulmalıdır. Ama, onların bölgesel kalkınma ağlarındaki fonksiyon ve pozisyonları sürekli olarak belirsizlik tarafından tehdit edilmektedir ve onlar daha açık bir rol tab-nımlamak için mücadele ediyor. Bu çalışma, iç  ve Ab politikik gündeminin ve aktörlerin Çek cumhuriyetindeki BKAları nasıl etkilediğinin niçin bir konu olduğunu ve incelenmesi gerektiğini araştırır. Bu konuyu vurgulayarak, kağıt 3 özel soruyu ortaya koyar. İlgili AB etkileri BKAların gelişmesini şekillendirmiş midir?  Ulusal yönetim politikaları BKAların rolünü saptamış mıdır?? Alternatif olarak, Bölgesel ve yerel aktörler, Çek Cumhuriyetindeki BKAların gelişimini etkilemede odak olmuş mudur?

Bu sorular Bölgesel kalkınma literatüründe devam eden teorik tartışmalar ile bağlantılıdır. Birincisi, Bölgesel kurumsal kalkınmada AB’nin etkisi, Özellikle AB’ye yeni Üye Merkezi ve doğu Avrupa ülkeleri için,  geniş ölçüde tartışılır. İkincisi, tarihsel kurumculuk ve yol bağımlılığı gibi yaklaşımlar, kurumsal kalkınmada ulusal politika tercihleri ve geleneklerinin ve anahtar yönetimi aktörleri ve kurumların güçlü etkisini vurgular. Son olarak, “yeni bölgecilik” taraftarları, BKAlar gibi organizasyonlara katılım vasıtasıyla, bölgesel ve yerel aktörlerin bölgesel kalkınma gündemleriyle yakından ilgilenme ve ilerletme faaliyetlerini vurgular.

Analiz, Çek Cumhuriyetindeki bölgesel kalkınma sürecinde bölgenin değişen rolüne ilişkin iki çalışmadan yararlanır. Çalışmaların her ikisi, geniş politikaları ve literatür yayınlarını ve 2003-2005 döneminde başlanmış olan ulusal ve bölgesel organizasyonlar ve aktörler ile seçkin röportajları kapsar. Yarı yapılandırılmış görüşmeler anahtar hükümet bakanlıkları ve ajansları, bölge ve belediye otoriteleri, yerel ilgi grupları, işletmeler ve BKA’ların kıdemli temsilcileri ile yapılmıştır. Görüşmelere yönelik yaklaşımları ölçmenin subjektif doğası durumu dikkatli bir şekilde hesaba katıldı. Görüşmeler, çok sayıda görüşmeci ile uygulandı ve tamamlayıcı araştırmalar röportaj temelli bulguların desteklenmesi ve çeşitlenmesi için yapıldı.

Çek Cumhuriyetindeki BKAlar vakası çalışması, pek çok nedenle özellikle yararlıdır. Teorik görüş noktasından, BKAlar tarafından AB’deki ulusal ve ulusaltı politika ve kurumsal yapıları ortaya çıkarılıp ve kapsanırken, BKAlar ekonomik kalkınmaya ilişkin çok sayıda anahtar süreç ve aktörün etkisini değerlendirmek için bir fırsat sunar. Ek olarak, Çek bağlamında, BKAlar daha fazla kurulmuş olan bölge temelli organizasyonların birazını sunarken, BKAlar zaman boyunca kalkınmayı incelemek için fırsatlar ortaya koyar. Ekonomik kalkınma düşüncesinde ve hizmet sunumunda yeni trendleri yansıtan, bir uygulama düzeyinde,ı hesaba katmak ve  prkçok ülkedeki BKAlar ekonomik kalkınma programlarında anahtar bir rol üstleniyor. AB’ye yeni üye ülkelerde BKAlar yeni bölgesel politika çerçevesinde bölgesel kalkınmayı planlama ve uygulamanın önemli bir bileşeni olabilirdi. Yine de, bunun uygulamada olup olmayacağını dikkate almak ve mevcut durumda varolan BKAların bu rolleri yerine getirme kapasitesinin olup olmadığını sormak önemlidir.

Makale, AB ve yurtiçi politik gündemler ve kuruluşların etkisine özel bir vurgu ile BKAların maruz kaldığı etki ve baskı tiplerinin bir gözden geçirmesiyle başlıyor. Daha sonra, makalenin kalan kısmı Çek Cumhuriyetindeki BKAların gelişimini inceliyor ve Onların gelişimini biçimlendirmiş olan süreç ve faktörleri değerlendiriyor. Analiz, zaman boyunca değişimi inceleyerek, AB, ulusal ve ulusaltı etkilerin, Çek Cumhuriyetindeki BKAların rol ve pozisyonlarını çeşitli şekillerde güçlendirdiği, zayıflattığı ve sonunda karıştırdığı sonucuna varıyor.

Teorik ve Karşılaştırmalı çalışmalarda BKAlar

Batı Avrupadaki deneyime dayanılarak, BKAlar merkezi ve yerel yönetimin ana akımının dışında bölgesel düzeyde düzenleme yapan ve ekonomik kalkınmayı teşvik etmeyi amaçlayan, yarı-otonom organizasyonlar olarak tanımlanır (Danson et al., 1998, p. 17).  Onlar, resmi hükümet yapısı ile karşılaştırıldığında bir dizi “üstünlükler” ortaya koyduğu düşünülür. Onlar, ofis kaybı (losing Office) korkusu olmaksızın esnek ve uzun dönemli bir perspektifi benimseyerek, kamu politikalarının takip edebilir (Danson et al., 2000). Çok sayıda iş sahibine yönelik “katı” ve “hassas” desteklerin geniş bir karışımını ihtiva etme, danışmanlı hizmetleri sunan ve ulusal kalkınma müdahalelerini yönetme (gibi) çok sayıda hizmeti sağlayabilir. Roberts and Lloyd’un ileri sürdüğü gibi, “bölgesel ekonomik politika ile bölgesel planlama ve kalkınmayı etkileyen diğer politika alanları arasında varolan, uzun zamandır devem bölünmeleri birleştirmek amacıyla bölgesel kalkınma koalisyonu oluşumunu harekete geçirme” de kullanılabilirler (Roberts & Lloyd, 1999, pp. 517 – 531). Ek olarak, öok sayıda kuruluş ve aktörle birlikte hareket etme ve dikey ve yatay koordinasyonu teşvik etme kapasiteleri vardır. Bölgesel düzeyde ve resmi hükümet yapısının dışında, BKAlar destekledikleri şirket ve girişimcilere “daha yakın” algılanırlar. BKAların “politik bölünmenin derecesinde bir artışa yol açmaksızın, ekonomik kalkınma politikalarının dizayn ve içeriğine daha yüksek düzeyde bölgesellek özgüllük  katmanın özel üstünlüğü” nü sunduğu da düşünülür (Roberts & Benneworth, 2001, pp. 142 – 159.

BKAların esnekliği ve çeşitliliği, Onların, düzenledikleri ekonomik ve kurumsal çevreyi uygun getirebilen mülkiyet yapıları ve etkinlik alanlarıyla bölgesel kalkınma ağda  farklı pozisyonları işgal ettiği anlamına gelir. Çoğu bölgesel yönetişim yapısı içinde farklı kökenlere, fonksiyonlara ve pozisyonlara sahiptir ve, pratikte, BKAlar, onlara atfedilen bütün “üstünlükleri” sunabikleri genişliğe göre farklılık gösterirler. Bazısı diğerlerinden daha fazla otonomiye sahiptir. Bazıları yerel ağlara güçlü biçimde gömülür. Diğerleri hükümetle güçlü bağları elde tutar ve devlet tarafından verilen destek projelerinin yönetimine dahil edilir.diğerleri hizmetlerinin pazarlanmasına güvenir. Ama BKAların ortak özelliği, onların kalkınma ve etki geliştirme tarzını biçimlendiren uluslararası, ulusal ve ulusaltı politika çerçevesine dahil oldukları ve maruz kaldıklarıdır.

BKAlara AB’nin Etkisi

AB ve özellikle AB uyum Politikasının, üye ülkelerdeki bölgesel kalkınma yapıları ve sistemlerinin gelişimi üzerinde incelenen güçlü bir etkiye sahip olduğu sanılmaktadır. AB etkikisinin birçok yolla kendini ortaya koyduğu tartılışır. Marks ve diğerleri, Bo¨ rzel, and Bache,  Yapısal fonların uygulanmasının, bölgesel düzeyde BKAlar gibi özgün çerçeve ve kurumların yaratılması ile teşvik edildiğini ve bölgenin kalkınma sürecine yol gösterme yeteneğini artırdığını ileri sürer (Marks et al., 1996, pp. 40 – 63; Bo¨ rzel, 1999, pp. 573 – 596; Bache, 1999, pp. 28 – 45). 1988’deki AB uyum politikası reformundan beri, AB Bölgesel Politikası, bölgeselliğe dayalı, bütünleşik, çok yıllı stratejilere, yetki devrine ilkesine dayalı bir bölgesel kalkınma modelini teşvik etmiştir. Bu, kararların vatandaşlara mümkün olduğu kadar yakın alındığı, ve değişik öncelik ve çıkarlara sahip olan, biçimlendirilmiş amaçların başarılmasında birlikte çalışan, farklı kurum ve organizasyonlardan gelen ortakları ima eden ortaklıkları dikte eder.

Yeni üyeler vakasında, AB üyeliği “koşulluluğu” etkinin temel kanalıdır. AB uyum politikası, kalkınma programlarının müzakere edilmesinde ve proje ve programların uygulanmasında bölgesel kuruluş ve aktörlerin katılımını gerektirir. Yeni üye ülkeler, bölgesel politika alanındaki ayrıntılı kural ve düzenlemeleri gösteren, topluluk, müktesebatının 21. Bölümünün gereklilikleri karşılamaya zorlandı.  AB Komisyonu Katılım kriterlerini karşılama yönündeki  süreçlerde  müzakere süreçlerini kontrol ederek ve düzenli raporları yayınlanlayarak, kalkınma üzerindeki önemli etkileri inceleyen bir “bilgi akışı düzenleme” rolüne sahip olmuştur (Grabbe, 2003, pp. 303 – 327). Yeni üye ülkeler, zayıf ya da varolmayan bölgesel politika ve zayıf şekilde organize edilmiş bölgesel ekonomik kalkınma altyapısı ile,  Bölüm 21 kriterlerini karşılaşmada özel zorlukla karşılaştı. Ama, müktesebatın gereğini yerine getirmeleri noktasında bu ülkeleri için (yapılan) “itmek”, AB üyeliğinden gelen fırsatlara erişim ve AB uyum politika programlarına katılıma “çekme”  vasıtasıyla dengelendi.

AB bölgesel yardımlarında yeni üye ülkelerin güveni ve AB ön katılımı fonlama programları ile ilgili deneyimi AB’nin etkisini yoğunlaştırma ile  ilgili olduğu düşünülen diğer faktörlerdir (Brusis, 2005, pp. 291 – 316). Katılım müzakerelerine bağlı olarak, AB’nin ön katılım program destekleri, üyelerin “uygun” politika ve kurumsal altyapılar geliştirmesine doğrudan yardım sunar. Finansal kaynaklar ve teknik destek  kuruma proje yapımı ödülü verdi. Örneğin, AB’nin Phare Programı, ekonomik yetişme süreçleri için kurumsal çerçeve yaratmayı amaçladı. AB, sadece kurumları şekillendirmeyen aynı zamanda onların operasyonlarını da etkileyen sonuçlar ile kurumsal kapasite oluşturmak ve geliştirmek amacıyla teknik destek ve Know-How sağladı. Örneğin, AB’nin “eşleştirme” programı, AB sivil memurlarının katılan ülkelerde çalışmasını ve  amaç-uyumlu kapasite inşasının taşımasını içerdi. Bu tür desteklerin çoğunda,  ulusal düzey hedeflendi, ama katılım yaklaştıkça, projeler aşama aşama ulusal düzeyden bölgesel otoriteye doğru genişletildi. Örneğin, destek, Yapısal Fonların uygulanması ve yönetimiyle ilişkili bölgesel sistem ve yapıların gelişmesini hedefledi.

BKAlara Ulusal koşulların etkisi

Ulusal kurumsal çerçeveler ve politik müdahaleler BKAlar gibi yarı-otonom organizasyonlar olsa bile, bölgesel kurumların gelişmesi ve evriminin saptanmasında anahtar faktör olarak dahi tanımlandı. Çok sayıda yazar, özellikle bölgesel kurumsal kalkınma alanındaki yurtiçi politik yapıların kapasitesinin, AB ile karşılaştırıldığında hala güçlü olduğunu iddia eder (Hooghe, 1995; Jones & Keating, 1995). Onlar, ilk olarak, AB’nin üye ülkelerdeki bölgesel kuruluşların yapı ve durumunu düzenlemediğini, ikinci olarak, AB modelini tekip etmenin açık ya da tekdüze olmadığını tartıştılar. Kurumlar konusu uyum politikasının taşınmasına dahil olmasına rağmen, iç politika yapıcılar, fonların yönetilme biçiminde, dikkate değer bir ihtiyata sahipler (Ferry, 2003, pp. 1097 – 1116; Marek & Baun, 2002a, pp. 261 – 280 and 2002b, pp. 895 – 919; Hughes et al., 2004, pp. 523 – 551). Bu düşünce ile Laffan (2004) gibi yazarlar, Merkezi yönetimin kalıcı gücünün ihmal edilmemesi gerektiğini tartışır. Buna karşılık, ulus devletlerin hala doğrudan kalkınma kapasitesine sahip olduğu ve AB gibi diğer aktörlerin etkisini süzebildiği tartışılır.

AB etkisinin göreli belirsizliğine karşın, yurt içi politika yapıcılar uygun bölgesel politika ağlarını kurmak ve teşvik etmek, kaynakların ve sorumlulukların paylaşılması ve politik gündem ve stratejileri oluşturmak gibi anahtar kararlarda sorumludurlar (Lovering, 1999, pp. 379 – 390).  Kurumsal kalıntılar ve yurtiçi politika tartışmalarının bölgesel kalkınmanın ihtiyaçlarına yönelik yurtiçi aktör ve kurumlara tepki olarak çeşitlenmeye öncülük ettiğini deneyimler açıklar (Jeffery, 2000, pp. 1 – 23; Wade Jacoby, 2002). BKAlar vakasında, diğerleri yapmazken, bazı hükümetler, BKAları kurmayı, teşvik etmeyi ya da kullanmayı seçer. Bu yüzden, Bazı BKAlar, merkezin bölgesel ajansı gibi davranarak, “yukarıdan aşağı” merkezi hükümet teşviklerinin sonucudurlar. Ötekiler, örneğin, bölgesel hükümet tarafından ya da yerel paydaşlar arasındaki ortaklık vasıtasıyla yaratılmış “aşağıdan yukarı süreçlerin sonucudurlar.

Yeni Merkezi ve Doğu Avrupa Üye Ülkeleri örneğinde,  yurtiçi polik aktörlerin bölgesel kurumsal kalkınmayı etkileme potansiyelinin özellikle güçlü olduğu ileri sürülmüştür. Merkezi sektörel politikalar geleneği, merkezi hükümetin sorumlulukları bölge düzeyinin altına devretmede isteksiz olduğu anlamına gelir.  Bağlantılı olarak, bölgesel kurumsal çerçeveler nispeten zayıftır. Ek olarak, yönetişim düzeylerindeki yatay ve dikey ortaklık ve koordinasyon, Aşağıdan yukarıya gelen BKAların gelişimi ve desteklenmesine yerel ve bölgesel çıkarların katkı yapma kapasitesini azaltan (bir durum olan) sınırlandırabilir.

BKAlara içsel kaynakların etkisi

Son olarak, BKAların evrimi, sahip oldukları içsel kaynaklara olduğu kadar, yerel ve bölgesel kurum ve aktörlerin birbiriyle bağlanmasına da bağlanabilir. Bölgesel ekonomik düşünceye, politika uygulamalarına ve kurumsal yapılara artan bölgesel odaklanma, BKAların içsel kaynaklara ve bölgesel ağlara odaklanarak, artan bir şekilde “bölgesel olarak kendine yeten”  olduğu ileri sürülebilir. Yasal durumları BKAlara operasyonel özgürlük verir; Onlar, en azından kısmen politik baskılardan uzaktırlar ve politik düşüncelerden ziyade profesyonel temele dayalı projeleri seçebilirler (Voza´ b, 1998, p. 133).

Son bölgesel ekonomik kalkınma teorileri ve politika uygulamaları, bir kalkınma kaynağı olarak bölgesel ve yerel kurumların potansiyel rolüne özel önem verirler. Batı Avrupa deneyimine bağlı olarak, “yeni bölgecilik” gibi yaklaşımlar bölgesel ekonomik kalkınma için temel olarak bölgesel organizasyonların kapasitesini inceler ve ekonomik kalkınma zorluklarına aşağıdan yukarıya bütünleşik tepkilere öncülük ederek ve bu tepkileri koordine ederek ve yerel girişimleri bölgesel organizasyonların desteklemesi için güçlü bir yapı kurarak (Jones, 2001, p. 1186) büyümeyi üretmek ve ona yol göstermek için onların kapasitesini ortaya çıkarırlar(Storper, 1997; Amin, 1999, pp. 365 – 378). Bu bağlamda , BKAlar, bölgesel ekonomik kalkınmanın teşvik edilmesinde anahtar bir rol ve kamu ve özel sektör kuruluşlarının artan ölçüde karmaşık ağlarında merkezi bir pozisyon işgal eden bir yapı olarak artan bir ilgiyle inceleniyor. Onlar, girişimciliği teşvik etme ve ekonomik çıkarları toplulaştırma yoluyla, iş geliştirme ve eğitiminde bir destekleyici ağ yapısı oluşturmak vasıtasıyla “ekonomik açığın” üzerine giderler (Jones, 2001).

Hizmet sunumuna yönelik yeni yaklaşımlar, hükümetlerin, bölgesel politika hizmetinin organizasyonu üzerindeki doğrudan kontrolden geri adım atmaya başladığı ve bunun yerine bazı ülkelerde, bunun yerine, eğilimin, yarı otonom ajansların yaratılması yoluyla bir koordinasyonu sağlamaya eğilim gösteriyor olduğunu ileri de sürmektedir. Örneğin, bölgesel kalkınma alanında, ekonomik kalkınma çabaları, merkezi olarak yönetilen destekler, hibe programları ve politik müdahalelerden “aşağıdan yukarı” kalkınma potansiyelini harekete geçirmede amaçlı bölgesel temelli ölçülere doğru hareket etti. Bütün bunlar, BKAların özel bir avantaj olan yarı-otonom durumlarıyla ekonomik kalkınma programlarında merkezi bir rol üstlendiğini ileri sürer.

Ama, uygulamada, BKAlar teoride ortaya konulan düşünceleri doğrulamayabilir. Özellikle, Merkezi ve Doğu Avrupa bağlamında,   BKA tiplerinin düzenledikleri alan ve  durumu hesaba katmak önemlidir. BKAlar, onların verim ve gelişmesi üzerinde etki yapması muhtemel çok sayıda etki ve baskıya maruz kalmaktadır. AB bölgesel politikası ve katılım kriteri onların rol ve durumunu etkileyebilir. Ulusal hükümet düzenlemeleri ve bölgesel politika tercihleri bölgesel kurumsal kalkınmanın yolunu belirleyebilir. Alternatif olarak, bölgesel ve yerel aktörler, BKAların evrimini etkilemede merkez olabilir. Dahası, her bir aktör seti, BKAlar için kendi amaçlarına ve gündemlerine sahip olanbilir. Sonuç olarak, özgün koordinasyonu etkin bir şekilde teşvik etmeye ve kalkınma yoluyla ortaya çıkan eylemleri canlandırmaya yönelik BKAların falaiyet alanı sınırlanabilir. Sonraki bölümün amacı, Çek Cumhuriyeti örneğine ilişkin özel referanslar ile bu hipotez ve sorular üzerinde düşünmek ve yorum yapmaktır.

Çek Cumhuriyetinde BKAlar

Çek Cumhuriyetinde, BKAlar göreli olarak iyi kurulmuş, deneyimli ve bölgesel tabanlı kalkınma kuruluşlarının pek azından biridir. İlk BKAlar, 1993-1994 de ağır sanayi alanları civarında, çoğu, Kuzey Batı Bohemya’da kuruldu.  Ülkede şimdi 18 BKA var. Ülkenin 14 kendini yöneten bölgesinin (il) sınırında gerekli bir şekilde olmamasına rağmen, hepsi bölgesel düzeyde çalışır.

İlk BKAlar bölgesel kalkınma alanındaki aktörlerden izole edilmişti. 1989’dan sonra Çek Cumhuriyetinde, piyasa temelli bölgesel politikaların gelişmesi yavaşladı. Komünist hükümet sonrası çabalar, temel, geniş ölçekli ekonomik, politik ve sosyal reformlara odaklandı.  Gevşek bir şekilde “bölgesel politika” olarak isimlendirilebilen şey,  sektörler aracılığıyla ulusal düzeyde, geniş ölçüde geliştirildi ve uygulandı. Aksine, 1990’ların ikinci yarısı,  ilişkili kurumsal düzenlemeler kadar, artan ölçüde bölgesel politikaya yönelik bütünleşik ve  uyumlu yaklaşımların tedrici gelişmesini gördü (Ferry & McMaster, 2005, pp. 19 – 39). Çek hükümeti, 2001’de yönetimin yeni bölgesel düzeyini kuran bir reform serisi sundu ve bölgesel ekonmik kalkınmaya artan bir ilgi gösterdi. Sonuç Olarak, Şu anda, BKAlar bölgesel ekonomik kalkınmayı teşvik etmeye karışan karmaşık bir kurumlar sisteminin parçası halini almıştır. (bkz. Tablo 1).

Aşağıdaki bölüm Çek Cumhuriyetindeki BKAların büyüklüğü, durumu ve mülkiyet yapısının farklılık gösterdiğini tartışacak. Bazıları AB ve yurtiçi politik aktörleri ile bağlar kurmuş, iyi yapılandırılmış kuruluşlardır. Diğerleri, sınırlı profil ve prejtijle, küçük, yeni kurulmuş ve nispeten zayıftır. Ama, bazı ortak etkinlik alanlarını ortaya çıkarmak mümkündür. BKAlar “Bölgesel program yapımı” ve strateji geliştirme işinin içindedir. BKAlar, hizmet kullanıcıları adına çalışarak, taslak Bölgesel Operasyonel Programlar (ROPs) ve Bölgesel Kalkınma stratejilerini içeren AB ve yurtiçi bölgesel politika  amaçları için kalkınma dökümanlarını hazırlar. Çek Cumhuriyetinin bölgesel bilgi sistemi Ulusal Hükümetin Bölgesel Kalkınma Merkezi ile koordinasyon içinde çalışarak, BKAlar tarafından düzenlenir ve sürdürülür. BKAlar proje ve programların uygulanmasında koordinasyonu sağlama ve yardım etme yoluyla, Örneğin,  paydaşlarının adına teknik destek ya da kalkınma projeleri sağlayarak kalkınmada önemli bir rol almıştır. BKAların, Kamu kaynakları tarafından ortak finanse edilen kalkınma programlarında (Devlet, Bölgesel ya da AB fonları gibi) yönetsel ve uygulama rolleri vardır. CzechInvest ve Çek Turist Otoritesi gibi ulusal Ajanslar bölgesel düzeyde BKAlar tarafından temsil edilir. BKAlar yurtdışındaki saygın bölgelerde temsil edilmede bir rol üstlenirler. Nitekim, girişimleri ve KOBİleri desteklemede anahtar bir role sahiptirler.

yazı

Kaynak: Mapa RRA. Centrum pro regiona´ lni rozvoj C˘ R, www.crr.cz/index.php?Isel=142|145.

Şekil 1: ÇEK CUMHURİYETİNDEKİ BÖLGESEL KALKINMA AJANSLARI

Tablo 1: BÖLGESEL EKONOMİK KALKINMAYA MÜDAHALE EDEN KURULUŞLAR

Düzey Kurum Tanım
Ulusal Bölgesel KalkınmaBakanlığı(Ministerstvo pro Mı´stnı´ Rozvoj) Ulusal Bölgesel Kalkınma Programları ve AB Uyum Fonlarının Yönetim Yetkisi’nin Geliştirilmesi ve Uygulanması Sorumluluğu
Bölgesel Kalkınma Merkezi(Centrum pro regionalnı´ rozvoj) Bölgesel Kalkınma Bakanlığına Karşı Sorumlu; AB bölgesel kalkınma programları için Ana uygulayıcı Ajans; bölgesel kalkınma ajanslarının eylemleri için daha geniş bir destek sağlama rolü oynadığı da varsayılır.
Sektörel Bakanlıklar ve Devlet Ajansları Sektörel bakanlıklar ve davlet ajansları, , bazı bölgesel kalkınma sorumluluklarını elde tutarlar, mesela Ticaret ve Sanayi Bakanlığı  bölgesel KOBİ teşviklerini yönetir.
Bölgesel 8 Uyum Bölgesi: Bölge Konseyi;Bölgesel Kalkınma Komitesi;

Bölgesel Kalkınma Merkezinin Bölgesel Branşları

Sekiz uyum bölhesi hen analitik hem de istatistiksel fonksiyonlara sahiptir. Hayati bir biçimde, Onlar AB yapılal fonlar desteğinin uygulanması için bir temel olarak davranırlar. Bölgesel düzeyde çalışan kurumlar AB fonlarının uygulanması ve yönetimine dahil olurlar.
14 Kendini Yöneten Bölge (kraj) Sorumluluklar bölgenin kalkınmasının koordinasyonunu,; Bölgesel Kalkınma Programlarının geliştirilmesi, uygulanması ve üretimi; merkezi devlet yönetim otoriteleri ile  ortaklık; ve tek bir belediyede önemi artan bölgesel kalkınma konusunda belediyelerin çıkarlarını koordine etmeyi kapsar. Onlar, Bölgesel Kalkınma Ajanslarının (BKA) fonlanması gibi, bölgesel kalkınmayı desteklemek için kamu fonlarının tahsisine karar vermeye de katılırlar.
Devlet ajanslarının bölgesel ofisleri Mesela, CzechInvest- Yabancı yatırımların desteklenmesi için ulusal ajans. Ajans, yerel yönetimler ve bölgesel kalkınma ajanslarını içeren çeşitli yerel aktörlerle işbirliği içinde çalışır. Bölgesel Danışmanlık ve Bilgi Merkezlerinin bir ağını yaratmış olan BIC- İş geliştirme Ajansı; Bunlar, BKAlar ile işbirliği içinde gelişmiştir.
Yerel Bölgesel Kalkınma Ajansları 14 kendini yöneten bölgenin zorunlu olarak içinde bulunmamalarına rağmen, hepsi bölgesel düzeyde çalışır.
Çıkar Grupları Pekçok durumda, bir STK tarafından organize edilmiş olan Ostrava Yatırım Forumu – Moravia-Silesia Bölgesi Kalkınma Birliği gibi bölgesel organizasyonlar kendi eylemleri için birleşmişlerdir.
Belediyeler 6,242 belediye: Bölgenin kalkınma programlarının hazırlanması ve uygulanmasında ilgili bölge ile işbirliği; Onlar, bölgenin gelişmesi için gerekli olan iş aktivitelerini geliştirebilir.

 

 

 

 

Belediyeler, birlikleri oluşturmak için komşu belediyeler ve diğer yasal oluşumlar  ile kaynaklarını bir merkezde toplayabilirler ve ortak girişimlere başlayabilirler.

 

 

 AB’nin Etkisi

Çek Cumhuriyetindeki BKAların evriminin etkilenmesinde AB’nin rolü karmaşıktır. Başlangıçta, çok doğrudan ve pozitif bir etki yönünde çaba sarfettiği görülür. Gerçekten, fonlanmış AB fonları ülkeye BKAların tanıtılmasında yararlıydı. İlk bölgesel Kalkınma Ajansı 1993 ve 1994’de, AB üyeliğine hazırlanmaları için Merkezi ve Doğu Avrupa’nın aday ülkelerine  yardım etmek amacıyla, Avrupa Birliği Tarafından finanse edilen 3 katılım öncesi araçtan biri olan PHARE programından gelen destekle, Kuzey Bohemia and Moravia Silesia’da kuruldu. Phare Programından gelen 2 Milyon ECU’lik bir destek, 1994-1996 döneminde, Ostrava’da kurulu  Bölgesel Kalkınma İçin –Karma- Ajansa (Agentura Pro Regiona´ lnı´ Rozvoj) ödül olarak verildi (OECD, 1996, p. 49). Kuzeybatı Bohmeya’da BKA, bölgenin 1993 Phare çalışmasında yapılan önerilere göre kuruldu. Bu projelerin amacı ekonomik yeniden yapılanma için kurumsal bir sistem  yaratamaya yardım etmek ve ekonomik yeniden yapılanmanın etkileri vasıtasıyla iki ağır sanayi bölgesine sertçe vuran  (harekete geçmesini sağlayacak olan) kalkınma projelerini desteklemekti. Daha geniş amaç, ülkede onu ana akımlaştırmadan önce, Çek örneğinde BKA modelinin “tekrarlanabilirliğini” test etmekti.

AB bölgesel politikası doğrultusunda, BKAların kuruluşu, ülkede hakim olan sektörel, merkezi politika yaklaşımlarına karşı olarak,  ekonomik kalkınmaya aşağıdan yukarı bir yaklaşım inşa etme yönünde ve kendi bölgelerinin kalkınmasında bölgesel aktörleri kullanan bir adımdı. Beklenti, yeni kuruluşların, BKAların, bölgesel düzeyde arzulanan kamu otoriteleri ile bölgeye özgü işletmeler arasında bir ara birim sağlayabilmesi ve bölgesel kalkınma zorluklarına cevaben yenilikçiliği teşvik edebilmesiydi.  Ek olarak, görüş, onların, AB ortaklık prensipleri doğrultusunda, kalkınma bağlantıları ve işbirliği ağları  oluşturmak için yararlı bir platform temin edeceği ve gelecek AB bölgesel programları için “bölgesel” bir ortak olabilmesiydi.

Çek Cumhuriyetinde BKAların gelişmesi AB katılım kriterini karşılamaya yardım etmede önemliydi. Katılım süreci, Çek Cumhuriyetinde bölgesel düzeyde kurumsal kapasite inşası gerekliliğinin farkındalığını yükseltti ve bu, yeni ortaya çıkan BKAların deneyimlerini geliştirmesi ve fonksiyonlarını yükseltmesi için bir durum yarattı. İlişkili AB destek programları, gelişen katılım sürecine ve AB uyum politika fonları tarifesinin hazırlanmasına odaklandı.  Bu bağlamda, BKAlar, AB bölgesel politika modelinin kalbinde yatan özellikler olan, kurumsal kapasite oluşturmak ve daha stratejik, piyasa tabanlı ve bölgesel kalkınmaya yönelik ortaklık temelli yaklaşımların geliştirilmesi için bir mekanizma sundu. Ek olarak, BKAlar, yarı özel organizasyonlar olarak, çalışmak için ulusal politikada bölgesel reform ya da  değişiklik gerektirmedi, Bundan dolayı, AB doğrudan destek sunabilirdi.

Bu düşünceyle, AB’nin ön katılım yardım programları, dolaylı ve dolaysız olarak, Çek BKAlarının pozisyonunu geliştiren ve koruyan finansal ve teknik destek sunmaya devam etti. Devlet tarafından işletilen planların merkezi yönetimine karşın, AB programları, BKAların bazılarına Program ve proje desteği yönetim ve idaresine dahil olma fırsatı sundu.  Bölgesel Kalkınma İçin –Karma- Ajans (AAR), 1993’den 2000’e kadar Moravia Silesia bölgesi için Phare yönetim birimi olarak davrandı ve 1993 ile  2004 arasında  7.3 Milyon ECU’ye ulaşan Phare destek miktarı ile bölgesel kalkınma projelerini yöneterek, “sadece bölgede değil, ulusal ve uluslar arası düzeyde de saygın bir kuruluş oldu” (OECD, 1996). Güney Morova “Karma” Bölgesel Kalkınma Ajansı (Regiona´ lnı´ rozvojova´ agentura jizˇnı´ Moravy (RRAJM)) Aşağı Avusturya ile Phare sınır ticareti programının yönetimine katıldı. Olomuuc Şehri civarındaki Orta- Moravia’daki gbi tasarlanmış yapısal fon pilot bölgelerde, Yerel BKAlar programlar için yönetim birimi olarak davrandı ve Yapısal Fon programları için bölgesel yönetim birimleri yönünde geliştiği varsayıldı.

Bu fonksiyonlar kabul ederek ve AB bölgesel kalkınma programları ile çalışarak, BKAlar, iyasa merkezli strateji geliştirme ve projeler yönetme gibi anahtar alanlarda değerli deneyimler kazandı. Örneğin, BKAlar bir “ bütün hazırlık çalışmalarını yönetmek yoluyla bölgeler için AB programlarının hazırlanmasında önemli rol” oynadılar ve kendi şahsi bölgeleri için kalkınma stratejisinin ayrıntılı bir şekilde oluşturulmasına yardım ettiler(De Rynck, 2003, p. 96; Nesporova´ , 1998, p. 89).  Onlar, Uluslalarası, ulusal ve AB politik ağlarını kullanarak; yerel ve bölgesel girişimler, yerel hükümet, ulusal yönetim bakanlıkları ve uluslar arası organizasyonlar arasında dağılım gösteren alandaki stratejik aktörler ile ortaklık inşa ettiler. Örneğin, AB programlarına katılım uluslar arası bağlar geliştirme pozisyonuna BKAları yerleştirdi. Kalkınma için  “Karma” Ajans (ARR), Shannon (İrlanda), Lorraine (Fransa) and Frederiksborg (Danimarka) bölgeleri ile bağlar kurdu. Önemli bir biçimde, resmi olarak Avrupa programları yönetim birimi görevlendirilmiş olma, bir “pek çok BKA için önemli gelir ve güç kaynağı” oldu (De Rynck, 2003, p. 96).

Bundan hareketle, BKAlar ve AB bölgesel kalkınma programları arasındaki bağlantı onların kredibilite ve profillerini güçlendirdi (Voza´b, 1998, p. 139). Çok sayıda BKA, alanda saygın danışmanlar ve AB uygulamaları ve bütünleşen AB modellerinin gelişmesindeki bilgi ve deneyimin anahtar kaynağı olarak kabul edildi. Onların deneyimine dayalı olarak, BKAlar Yapısal Uyum fonlarının bölgesel uygulayıcı ajanslar olarak davranmak ve  AB fonlarının gelişmesi ve dağıtımı için gerekli olan “uygun yapıların” anahtar bir parçasını oluşturmak yoluyla AB Uyum Politikasından yararlar elde etmek olası gibi görüldü.

Bu analiz, ilk katılım öncesi evresinde AB’nin Çek Cumhuriyetindeki BKAların gelişimini sürmesinde anahtar bir faktör olduğunu ileri sürer. O, Finansal ve teknik destek, uygulanan politik baskı, zorla kabul ettirilen talepleri, izlenmesi için sağlanan açık bir model ve kurumsal öğrenme için fırsatlar temin etti. Dahası, BKAlar değerli bölgesel kalkınma aktörleri gibi bir rol oluşturuyordu. Ama, belirli ve birleşik etkinin uygulanması için AB’nin potansiyeli pek çok nedenle, özellikle AB geniş müzakerelerinin mesafe kaydettikçe, sınırlandı.

İlki, BKAlar için AB politik etkisi ve desteği, ülkede tek düze olmayan ajansların gelişmesine ve onların rol ve durumlarındaki çeşitliliğe katkı yapan şekilde düzensizdi. AB fonları, BKAların hepsinin doğrudan AB finansal desteğinden yararlnmadığı anlamında özel bölgeleri (mesela, işsizlik “kara noktaları” ya da sınır bölgeler) hedeflemeye eğilimliydi. Bazıları herhangi bir AB programından bağımsız bir şekilde kurulmuştu. Diğerleri,  dışsal olarak fonlanan programları yönetmeye zıt olarak, kendi himetlerinin pazarlanması konusuna aşırı bir şekilde güvenmeye devam etti. Örneğin, Jihlava Bölgesindeki BKA özel danışmanlar benzer şekilde, iş temelli projelerin gelişmesini destekledi ve AB fonlama uygulaması ile deneyim kazanmadı (De Rynck, 2003, p. 100).

İkincisi, AB, BKAlara verilen desteği uzun dönemde zayıflatan, AB programlarının gelişmesi ve dağıtımında bölgesel kurumların beklenen rolleri üzerine karışık ve kafa karıştıran mesajlar yayınlamakla suçlanır.  AB’nin bölgeselleşmiş politika yaklaşımı ve bölgesel kuruluşlar ve kapasite oluşturmak için önceki desteklere bağlı olarak, BKAlar Mayıs 2004’de AB bölgesel programlarının geliştirilmesi ve dağıtımında aktif bir rol umdu. Başlangıçta, Uyum Politikası fonlarının tarifesinin hazırlanmasında, Bölgesel Operasyonel Programların yüksek ölçüde adem-i merkezileşmiş sistemi,  AB fonlarının uygulanması için kabul edildi. BKAlara, bölgesel programla belgelerinin hazırlanmasında ve bölgesel, ulusal ve komisyon yetkilileri ile müzakereler yapılmasında Yapısal Fon gözleme ve yönetim komitelerinin desteklenmesi ile sorumlu, Yapısal fon uygulama organları gibi bir rol tahsis edildi. Bu fonksiyon doğrultusunda, pek çok BKA, Yapısal Fonların uygulanması için Bölgesel Operasyonel Programlarının yaslağını oluşturma ile görevlendirildi.

Ama,  AB fonlu programlara Bölgesel organların katılımı için Güçlü AB desteği olarak açıklanan şey, komisyonun parçasına vurgudaki değişmelere öncülük eden, pratik uygulama konuları hakkında artan AB kaygısına boyun eğdi. Gereksiz karmaşıklık korkusu ve özellile bölgesel düzeyde kurumsal kapasitenin eksikliği, önerilen uygulama süreçlerinin basitleştirilmesi ve merkezileştirilmesi Çek hükümeti üzerinde baskı uyguladı. BKAlar üzerindeki etki dramatikti.  BKAlar, Nispeten iyi kaynaklı 7 yıllık programların uygulanmasında kurulu bir role sahip olma pozisyonundan, kenara çekilmiş bir pozisyona düşürüldü. Şimdi, yapısal fonlarla ilişkide BKAların ana fonksiyonu, örneğin, onların proje uygulamalarını geliştirmek için belediyelerle çalışmak şeklinde yararlanıcıların adına davranan “proje geliştiriciler” ve “servis merkezleri” gibidir. Onların rolü Doğrudan AB için destek elde etmeye zıt olarak, potansiyel müşterilerine hizmetlerini pazarlama yeteneklerine ve yeni kurulmuş, uzman danışmanlık firmaları ile rekabet etme kapasitelerine dayanır.

Özetle, Çek Cumhuriyetindeki BKAların evriminde AB etkisi karışık, ve zaman zaman çelişkili olmuştur. AB Fonları ve destek programları BKAların başlangıçta ve ilk zamanlardaki gelişmesinde önemli bir rol oynadı. AB genişlemesi, bölgesel kalkınma programları için yeni ortaya çıkan BKAların portföy ve deneyim oluşturması için bir zemin hazırladı. Bölgesel kalkınma kapasitesi ve AB projeleri için ortaklık  konusunda AB’nin istediği ve BKAların sunabildiği arasında bir “iyi uyum”  olduğu ortaya çıktı. Ama, AB’nin etkisi belirgin değildir ve homojen biçimde BKAların “destekçisi” değildir. Bu düzensiz destek ve karışık mesajlar, BKAların bölgesel kalkınma ağlarında güçlü ortak olarak genel davranma kapasitesini zayıflatmış ve onların durumu konusunda kafa karıştırmıştır.

 Ulusal Etkiler

1990’ların başlarında, AB BKAlara belirli bir yön ve doğrudan finansal ve teknik sağladığı zaman, Çek Cumhuriyetindeki yurtiçi bölgesel politika yapısı, değişim içindeydi. Onlar, berraklıktan yoksundu ve bölgesel kurumsal kalkınma uzerinde uygulanan çok zayıf bir etki olarak algılanabilirdi. Bu aşamada, Çek pyasa temelli bölgesel politika aşırı bir biçimde sınırlıydı. Merkezi ve bölgesel düzeyde bölgesel politika sağlamaya dahil edilen kurumlar, ne varolmayandı ne de zayıf bir şekilde koordine edilmişlerdi ve bölgesel kalkınma zorluğunu karşılama kapsitesi eksikti. Bu açığın bölge düzeyindeki yaygınlığı, AB’nin kalkınma konusundaki davranış ve etkisi için daha fazla faaliyet alanı yaratarak, özellikle açıklandı.

Ama, yurtiçi politika kavramındaki kalıntıların BKAlar için açık bir fırsat olduğu kabul edilmelidir. Ülkedeki bölgesel kalkınma eşitsizliklerinin artıyor olduğu ve bölgesel kurumsal kapasitenin eksik olduğu bir zamanda, BKAlar, bölgesel düzeyde, artan bir şekilde bariz açığı” kapattılar. Dahası, olası bölgesel yönetim reformu konusu üzerindeki belirsizlik ikliminde, BKAlar bir bölgesel kurumsal kapasite inşa etme fırsatını ulusal hükümete sundu. Bundan dolayı, ulusal hükümet kuruluşları ve politika kararları BKAlar kavramının geliştirilmesinde anahtar faktörlerdir.

Yarı otonom organizasyonlar olarak BKAların durumu politik refor üzerine daha ciddi bir şekilde politikleşmiş tartışmalardan kıymetli bir mesafede (kalmalarına) onlara izin verdi. Merkezi hükümet için, BKAların rolünün ilan edilmesi, ek fonlara söz verme ya da bölgesel reform konusunun ele almak zorunda olmaksızın bölgesel kalkınmayı desteklemek  için “bir şey yapıyor görünmede” bir fırsattı. Bölgenin kalkınmasına öncelik verme,  onları bölgesel düzeydeki kalkınma aktivitelerini yöneltmek ve koordine etmek için önemli bir yoldu. Sonuç olarak, merkezi hükümet, başlıca 1999 ve 2000 arasında gerçekleşen, ülkedeki BKAların kurulmasını resmi olarak destekleyebilirdi.

AB’den gelen desteğin baştaki kullanımını takiben, özellikle BKAların sunduğu hizmet, deneyim ve ağların türüne talebi artırması nedeniyle, BKAların potansiyelinin mevcut hükümet tarafından anlaşılması, onların mevcut politik sistem içinde daha fazla kurulmaları için bir fırsat yarattı. Bölgesel Kalkınma Bakanlığı,  BKAlara teknik destek sunma eğilimiyle, Bölgesel Kalkınma Merkezi’ni (BKM) (CRR, Centrum pro regiona´ lnı´ rozvojCˇ R) kurdu. BKM ile birlikte, BKAlar ülkenin “bölgesel bilgi sistemi” nin devam ettirilmesinde anahtar bir rol oynadılar. Sektörel Bakanlıklar, BKAlar ile CzechInvest and the Czech Tourist Authority gibi ulusal yönetim kuruluşlarının bölgesel temcilini sağlayan ortaklıklar kurdu. Bu bölümleri için, kısmen onların çıkarlarını yükseltmek ve ulusal politika tartışmalarına daha doğrudan ilgilenmek için, BKAlar, Çekoslovakya BKA Birliği’ni (the Cˇeska´ Asociace rozvojovy´ ch agentur)  kurdu. Bu konularda, ülkedeki bazı ulusal koşul ve kuruluşlar BKAların gelişmesi ve onların bölgesel kalkınma ağlarında kurulması leyhinde davrandı ve destekledi. Pek çok konuda, ulusal politika koşulları ve aktörleri, yardım etti ve 1990’larda BKAların kuruluşunu ileri aldı.

Ama, yurtiçi koşullar, onlar için karmaşık koşullar yaratan pek çok şekilde yeni kurulan BKAların faaliyetlerini sınırlandırdı da. İlki, kaynakların eksikliği bir problemdi. Başta, bölgesel politika için hükümet taahhütlerinin bulunmayışının, BKAların  hükümet destek ve yardımlarını elde edebileceği yönündeki ilk beklentinin gerçekdışı olduğunu ispat ettiği anlamına geldi. Önceden bahsedildiği gibi, bölgesel politika bir hükümet önceliği değildi ama kaynakların erişilebilir olduğu yerde,  merkezi yönetim bakanlıkları ya da sektörel ajanslar, kaynakların yönetimi ve kullanılması üzerinde doğrudan kontrolü muhafaza etmeye eğilimliydi. Uygulamada, bu, BKAların doğrudan kamu sektörü fonlamasının herhangi bir garantisi olmaksızın, kendini sürdürebilen organizasyonlar olarak kurulduğu anlamına geldi. Syrett ve Silva’nın belirttiği gibi, devlet yönetiminden tam finansal bağımsızlığa sahip olmak bir avantajdı, ama fonlama eksikliği de ana sınırlama kaynağıydı (Syrett & Nunes Silva, 2001, p. 177).

Tablo 2: Çekoslavakya’daki BKAların Mülkiyeti 2003

Adı Sahip/fonlayıcı kompozisyonu
RRA U´stecke´ho kraje (Most) 57% Kamu Sektörü(Belediyeler ve Bölge)

43% Kamu Sektörü

(İşveren Birlikleri ve İşçi Birlikleri)

RAR Strˇednı´ Moravy (Olomouc) 100% Kamu SektörüOlomouc Şehri ve Strˇednı´ Moravy Belediyeler Birliği)
RRA Sˇ umava 78% Kamu Sektörü22% Özel Sektör
ARR NISA (Liberec) 100% Özel Sektör
RRA Jizˇnı´ Moravy (Brno) 100% Kamu Sektörü
RRA Bı´le´ Karpaty 100% Kamu Sektörü(Belediyeler Birliği)
RRA Plzenˇ ske´ho kraje (Plzenˇ ) 55% Kamu Sektörü(Plzenˇ  şehri ve Belediyeler Birliği)

35% Özel Sektör

10% (Üniversite)

RRA Egrensis (Karlovy Vary) 66% Kamu Sektörü (Bölgesel Belediyeler Birliği ve Bölgsesel Yönetim)33% Özel Sektör

1% (Üniversite)

RRA Vy´ chodnı´ Moravy (Zlı´n) 2/3 Kamu Sektörü1/3 Özel Sektör
Cˇeskomoravska´ RA (Jindrˇichu˚ v Hradec) 50% Kamu Sektörü(Belediyeler Birliği)

50% Özel Sektör

Kra´ love´hradecka´ ARR 100% Kamu Sektörü  (Şehir, Bölge veGlacensis Euro Bölgesi)
RRA Vyso_cina, s.p.o. (Jihlava) 60% Kamu Sektörü(Belediyeler Birliği)

40% Özel Sektör

(Bölgesel Ticaret Odası)

RRA Jizˇnı´ch Cˇ ech (Cˇ eske´ Budeˇjovice) 60% Kamu Sektörü(Belediyeler Birliği ve Bölgesel Yönetim)

40% Özel Sektör

RRA Strˇedo_ceske´ho kraje (Kladno) 81.2% Kamu Sektörü(Belediyeler Birliği ve Bölgesel Yönetim)

18.8%  Özel Sektör

RRA Pardubicke´ho kraje (Pardubice) 72% Kamu Sektörü(Belediyeler Birliği ve Bölgesel Yönetim)

28% Özel Sektör

ARR Euroregionu Labe (U´ stı´ nad Labem) 80% Kamu Sektörü13% Özel Sektör

7% Gönüllü sektör

Regional Development Agency (Rychnov nad Kneˇzˇnou) 100% Kamu Sektörü

Kaynak: Author interview—Regiona` lnı´ rozvojov agentura jizˇnı´ Moravy (Regional Development Agency of South Moravia), May 2003.

İkincisi, yurtiçi politik ağlarda BKAların pozisyonu belirsiz bırakıldı. Çek Cumhuriyeti’ndeki bölgesel reformlar konusundaki anlaşmaları takiben, Bölgelere Yönelik Destekler Anlaşması’nın benimsenmesi (Haziran 2000), bölgesel kalkınma kuruluşlarının rolünü berraklaştırdı. Ama, merkezi yönetim, BKAların resmi rol ve fonksiyonlarını kurmayı bir sonuca vardırmadı. Sonuç olarak, onlar yurtiçi politik sistemin içinde resmi olarak ilave edildi; onların durumları muğlak kaldı; ve onlar bölgeler arasında standardize edilmedi. Ek olarak, BKAların bölgesel kapsamı, “kim neyi ve nerede yapar?” a ilişkin çözülmemiş sorular bırakarak,  kendini yöneten bölgeler için yeni anlaşılmış sınırlarla her zaman eşleşmedi. Sonuç olarak, onlar ulusal politik ağın çekirdek bir bileşeni değildir; hem uygun projeleri hem de finansal kaynakların eksikliğini yaşadılar; ve onların prestiji değer kaybetti.

Sonunda, bölgesel politikanın görünümünün geliştikçe ve BKAlar kendi kendilerine daha fazla sayıda kuruldukça, artan bir rol üstleneceklerini umut etmişlerdi. Ama, pek çok örnekte, merkezi yönetim kararları, bu istekleri boğdu ve bazı durumlarda BKAların rolünün altını oyan (kararlar) olarak bile görülmüştür. Örneğin, hükümet, nispeten iyi kurulmuş BKA’lara rol vermenin tersine,  kilit bölgesel kalkınma fonlarını yönetmek için, yeni, devlet kontrolünde, Bölgesel Kalkınma Merkezinin bölgesel ofislerini kurmaya dönük karar aldı.  Çoğu kimse tarafından, karar “bölgede merkezi yönetimin bir diğer kolunu kurmaya dönük bir girişim” olarak düşünüldü ve  sorumluluk alanlarında algılanan örtüşme sebebi ile BKAlar ile sorunlu ilişkilere yol açtı. Örneğin, AB programlarının gelecek döneminde (2007-2013) Bölgesel Operasyonel Programların, ülkenin Yapısal Fon kaynaklarının bir kısmını kullanabileceği önerileri olmasına karşın, yine, fonların yönetiminde Bölgesel Kalkınma Ajanslarının resmi bir rol alması düşünülmedi.

AB etkisine benzer şekilde, BKAların rol ve fonksiyonları üzerine ulusal politik yapı ve aktörlerin etkisi karmaşık olmuştur. Ama AB’nin tersine, ulusal politika gündemleri, daha sonraki bir aşamada güçlü etkilerini ortaya koydu. AB BKAların başlamasında anahtar bir rol oynarken, yurtiçi koşullar BKAların halletmesi için bir “açık” sundu ve ulusal hükümet bu düşüncenin geliştirilmesine yardım etti. Henüz, biçimlendirilmiş politik sisteme BKAlar dahil olmamışken, ulusal yönetim BKA’ların kaynakları, uygun projeleri ve statülerinin eksikliğine katkı yaptı.

Ulus-Altı etkiler

Yerel ve bölgesel şartlar, Çek BKAlarının gelişen rol ve fonksiyonlarını anlamak için önemlidir de. BKAlar yerel ve bölgesel çıkarlarla ilgilenmek ve destek elde etmek için güçlü bir şekilde ortaya konuldu. BKAlar, Çek Cumhuriyetindeki yerel ve bölgesel aktörler için, BKAların çoğu, yerel hükümet eyleminin eksikliği ile engellendiği bir aşamada, bölgesel kalkınma meselesini sürdürmek için bir yol sundular. Yerel düzeyde, belediyeler yerel ağlar içinde güçlü bir pozisyonu muhafaza etti.  Yine de, onların küçük ölçeği bölünmüş organizasyonu, daha geniş bir rolün önüne geçti. Daha genel bir biçimde, yerel ve bölgesel kalkınma bölgelerinde, abaları koordinasyon eksikliğinden ve algılanan hükümet desteği eksikliğinden zarar gördü. Özellikle ağır sanayi bölgelerinde, bölgesel yönetim yokluğunun, uyumlu bir yolla bölgenin yeniden yapılanma ve tekrar gelişme girişimlerini engelleyeceği korkusu açıklandı.

Bu tarz güçlükler yerel ve bölgesel çıkarlar için BKAların potansiyel değerini ortaya çıkardı. Hissedarlar kadar belediyeler, yerel girişimler ve bankalar, belediye birlikleri ve ticaret birlikleri ile anonim şirketler kuran BKAlar, yerel ve bölgesel çıkarların harekete geçmesi ve kendi kendilerine davranmaları için bir yoldu (Bkz. Tablo2). Örneğin, RAR SM, bölgede artan ekonomik kalkınma sorunlarına tepki olarak yerel belediyeler birliği tarafından 1992’de kuruldu.  RRA PK ve RRA JM’nin kurulması belediyeler ve kasabalar kadar, yerel ticaret odasını da kapsadı. Hissedarlar, BKAların, “bölgenin dışındaki herhangi bir yerden finansal kaynk elde etme olasılıklarını” çeştilendireceğini umdu (Voza´ b, 1998, pp. 131 – 132), mesela, uluslar arası kaynaklardan ya da özel şirketlerden ve ya ulusal hükümetten. Onlar, BKAların işbirliği ve ağlar için forsatlar yaratmasını da istediler; örneğin, RRAV, bölge belediyeleri arasındaki bağları geliştirmek içindi.

Ulus-altı bir perspektiften, BKAların “yerel kökler” i ve yarı otonom statüsü, önemli ayırd edici özelliklerdi. BKAlar beklemeksizin ya da ulusal hükümeti dahil olmaksızın kurulabilirdi. BKAlar ekonomik ve bölgesel yeniden yapılanmaya bağlı, ekonomik kalkınma ağlarının çalıştığı bir zamanda, yerel yöneticiler, işverenler ve ticaret birlikleri gibi  organizasyonlar arasında yeni bağlar kurabilirdi. Özel değere, merkezi hükümetin politik baskılarında  potansiyel bağımsızlığı eklenmiştir. Komünizm sonrası dönemde, geçmişteki bölgesel ekonomik yapıdan uzaklaşmayı ve merkezi, hükümet bakanlıkları tarafından yönlendirilen sektörel politika yapımından uzaklaşmayı sunması nedeniyle,  böylesi bağımsızlık önemli görülmüştür. Bütün bu sebepler için, yerel ve bölgesel aktörler, genellikle pozitif bir şekilde BKAlar yönüne meylettirildi. BKAlara verilen bir operasyonda,  yerel ve bölgeel aktörler önemli bir rol de oynadı. Gerçekten, Çek Cumhuriyeti’ndeki BKAların çoğu ticaret birliklerinin dahil olduğu anonim ortaklıklar olarak kuruldu ve yerel yönetimden destek aldı. Örneğin, Ostrava’da kurulan BKA’nın pozisyonu, bütün bölgede baskın olan büyük şehrin kendi kendini yönetme yetkisinin ondan geri alınması yoluyla güçlendirildi.

2000-2001’deki bölgesel reform uygulamasını takiben, yeni bölgesel temelli kurumların gelişmesi, daha fazla güçle ortaklar olarak BKAların rolünü güçlendirebilirdi ve bölgesel kalkınma ağlarını aktive edebilirdi. Yönetimin yeni bölgesel aşamasının varlığı, bölgese düzeyde kendini yöneten bölgesel birimlerin ve dğer gelişen aktörler ile BKAların daha yakın işbirliği yapması fırsatını sağladı ve ekonomik kalkınma için bir “bölgesel” araç daha oldu. Bu fırsata çok sayıda bölge tarafından sahip olunmuştur. Örneğin, şu anda, İl bölgesel otoriteleri, Pardubice Bölgesi BKA’sında bir hissedardır.

Hissedar olarak rolleri kadar, yerel ve bölgesel aktörler, BKAların ana gelir kaynaklarını sağlarlar. Bazı BKAlar, ortakları ile anlaştıkları fonlamaya ciddi biçimde güvenmiştir. Onlar, organizasyonlara ortaklık yapma amaçlı hizmetlerinin arzından da gelir üretebilir. BKAlar bölgelerin kalkınma stratejilerini yazmakla görevlendirilmiştir. Örneğin, RRAE Karlovy Vary Bölgesi için bölgesel gelişme stratejisi üretmiştir. Daha yakınlarda, AB programlarının gelecek dönemine ilişkin hazırlanmada, bazı bölgesel yetkililer yeni Bölgesel Operasyonel Programlar için BKAların taslak hazırlaması için görevlendirilmiştir. Ek olarak, “proje geliştirici” olarak rollerinde, BKAlar onların proje uygulamalarını düzenlemek için bölgesel ve belediyeler ile daha yakın çalışırlar.

Bölgesel ve yerel çıkarlar BKAlara katılmada ve hareket etmede araç olmuştur. Ama, AB ve ulusal hükümetin dahline benzer şekilde, sınırlamalar ve kısıtlamalar da gelişmiştir. Kamu ve özel sektör organizasyonlarının geniş bir dizisi ile birlikte çalışmayı amaçlayan, çok hissedarlı ve geniş bir faaliyet dizisi ile meşgul ajanslar olarak BKAlar, ortakları ve paydaşlarından gelen çıktılara güvenen (kuruluşlardır). Ama, BKAlar için “aşağıdan yukarıya” desteğin gelişmesi, pek çok durumda yavaştır. Bu, BKAların kuruluş ve başarısının, diğerlerinden biraz daha hevesli bir şeklide benimsemeyle, oldukça değişken olduğu anlamına geldi. Bazı BKAlar hali hazırda, bölgesel kalkınmada anahtar bir faktör olarak kendi kendilerine kurulmuştur. Aksine, bir BKA elde etmek için yeterli hevesin olmadığı bazı alanlarda ortaya çıkmaz.  Özellikle, kaynakların sınırlı olduğu ve büyükölçekli ekonomik ve sosyal yeniden yapılanmanın devam ettiği bir zamanda, diğerleri, ortaklarının uzun dönem çıkarlarını korumaya çalışır. Diğer durumlarda, mesela, ortakların bir bölümünde kaynakların, taahhütün ve deneyimin eksikliği sebebiyle, şekilendirilmiş ağları kurmak zordu. Sonuç olarak, çalışma ilişkileri, doğası gereği kırılgan ve işe alma şartlarındaki değişmeye bağlı olan bireyle arasındaki kişisel bağlara ciddi bir biçimde bağlıdır. Bazı durumlarda, yerel desteğin eksik olması, BKAları, onların gelişme ve geniş ölçekli proje ve programlara katılma yeteneğini etkileyen zayıf ve izole edilmiş aktörler olarak bırakır. Destek eksikliği nedeniyle bir ajans, Jizˇnı´ Hradec,tasfiyeye bile zorlandı.

Potansiyel ortaklarla gerekli işbirliği ağlarını kurma ve sürdürme, zorlanıyor olmayı da ispat etti. Örneğin, Kuzey Bomemya, Most’daki BKA’nın Pozisyonu temel aktrler arasındaki rekabet ve yarışma nedeniyle zayıflatılmıştır. BKA ile Most’daki Ekonomik ve Sosyal Konsey arasındaki ilişki, “ortaklıktan daha çok uzlaşmaz görülmüştür” (De Rynck, 2003, p. 96). BKAların başarılı olduğu yerde, kredi talebi ve etki uygulama üzerinde, rekabet olabilir. Örneğin, gelecekteki bölgesel stratejilerle ilgili güçlü bir biçimde birbiriyle uyum içinde olmayan çıkarlar bile olabilir. Myant, ARREL’i aynı bölgede aktif olan RRA’ya  bir rakip olarak tanımlar (Myant, 2004, p. 8). O,  ajansların geliştiği koordine edilmemiş ve bir yolu yansıtan rollerin çakışması ve karışmasının, uygun rolleri doldurmak için uygun rakip insanların eksikliği ve çıkarların olası çatışmalarına ilgi eksikliği olduğunu ileri sürer.

Daha genel olarak, Bölgelerin içinde ve bölgeler arasında BKAların büyüklük, bileşim, durum ve deneyimindeki eşitsizlikler, ortaklarının onlardan neyi “beklediğini”; BKAların ne yapabildiğini; ve onların ne için olduğunu bilmediği anlamına gelebilir. BKAların bir fark üretmesi hangi beklenebilen büyüklüğe sahip olması ve bölge tabanı organizasyonların, Çoğu Merkezi ve Doğu Avrupa bölgesi tarafından karşılaşılmış olan ölçekteki sorunların üstesinden gelmede en iyi yol olup olmadığı hakkındaki sorular artmaktadır.  Birleştirilen problemler, BKAların ortakları ya da hizmetlerinin müşterilerinin aktif olmasında işlerin yetenk ve kaynaklarını sınırlayan bir durum olan, ekonomik reform ve ortak girişimlerin yeniden yapılanması ve son verilmesinin uzayan süreciydi.  Çıktı, pek çok bölgede şudur, onların eldeki ortaklarının dışında, BKAların ne olduğu ve neyi başarmaya istekli olduklarına (yönelik) çok az bilgi ve anlayış vardır.

Daha önce belirtildiği gibi, BKAların rol ve pozisyonu, ülkenin yürütülen bölgesel reform gündemi tarafından daha fazla karıştırılmıştır. Bölgeselleşme ve bölgesel kurumsal kapasite inşa etmeye yönelik yorumlar, yaygın bir şekilde, BKAların genişleyen rolü ile ilişkilidir. Ama, bölgesel yönetimler, BKAlara onların gönüllü katılımının ikincil etkisine sahip olan, beşeri ve finansal kaynaklar ve kapasite eksikliğine maruz kalmıştır.  Kamu yönetiminin yeni bölgesel katmanının yaratılması, BKAların önceden  kayıtsız olduğu yetki üzerinde bölgesel aktörler arasındaki rekabeti kışkırtmıştır bile ve bir BKAnın ne olduğu ve neyi yapması gerektiğine ilişkin daha genel bir görüşü hatırlatmıştır. Fonksiyonel etkinlik ve demokratik meşruiyete ilişkin önemli sorular artıyor. Ajanslara bölgesel politika yapma ve uygulamaya ilişkin verilen güçlerin, hantallığa, maliyetli bir yolla  bürokratikleşme, kurumsal aşırı yükleme ve örtüşmeye ve özellikle kaynakların kıt olduğu yerde politik ilerleme ve şeffalıkla ilgili problemlere neden olduğu eleştirisi vardır. Bu yüzden, bölgesel özyönetimin kurulması üzerine, BKAlar gereksiz bürokratik katman olarak görülebilir (Jones, 2001, p. 1187).

BKAların durum ve fonksiyonları ile ilgili belirsizliklerde vardır: örneğin,  özel girişim aktivitelerinin organizasyonal kaynakları sürdürmede yaşamsal olması ile önemli BKA fonksiyonu olan kamu sorumluluğu arasında; ve ulusal politikanın bölgesel uygulayıcısı olarak rolü ile ekonomik kalkınmaya bölgesel katkıların koordinatörü olarak rolü arasında. Mesela, Bazı BKAlar kendini yöneten bölgelerin bölgesel kalkınma ofisleri ile yakın bir şekilde çalışabiliyorken, onlar sık sık, bağımsız bir rol geliştirme faaliyetlerini sınırlayan yalnızca, bölgesel yönetim için “destek bölümleri” ya da danışmanlar olarak davranıyorlar.

Özetle, doğrudan hükümet desteğinin eksikliğinin bir sonucu (çıktısı), BKAların başarısının yerel ve bölgesel ortaklarının desteğine ve kendi sahip oldukları kaynak ve yeteneklere daha fazla bağımlı olduğudur. Zayıf bir şekilde koordine edilmiş destekler, ortaklarının katılımının bir eksikliği, kurumsal istikrarsızlık ve kaynakların eksikliği BKAlar için önemli sorunlardır. BKAların yerel ve bölgesel aktörler  ve kurumlar arasındaki hem ortak hem de yararlanıcı şeklindeki güçlü bağları devam ettirme yeteneği, gelecekte onların gelişmesi için temel olacak. Ama Çek BKAlarının rol, fonksiyon ve potansiyel katkıları üzerindeki belirsizlik devam etmektedir. BKAlar,  ekonomik kalkınmayı teşvik etmede,  Batı Avrupadaki emsalleri ile uyumlu olan bir faaliyet alanına ve kendine özgü bir rol geliştirme kapasitesine sahip olacak mı? BKAların bilgi ve deneyiminden yararlanıyorken, kendini yöneten yeni bölgesel birimlerin politik otoritesini tanıyan bir  düzenleme yapılabilir mi? Ya da, onların faaliyetleri, ya danışmanlık fonksiyonları ya da “daha güçlü” bölgesel ortaklar için destekleyici bir rolü sınırlayacak mı?

Sonuç

Bu çalışma Çek Cumhuriyetindeki BKAların rol ve görünümleri üzerine yurtiçi ve AB politika gündemlerinin etkilerinin incelemesini ortaya koydu. Ajanslar hizmetlerini oluşturmada ve  ekonomik kalkınma ağında kendi kendilerine yer bulmada (yerlerini kurmada) sıkı çalışmıştır. Ama, Çek Cumhuriyetindeki BKAlar, dinamik koşullar içinde ve zaman zaman, bölgesel kalkınma ağındaki fonksiyon ve pozisyonları üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olan  belirsiz şartlar işlem yapar. Son yıllarda, bu organizasyonların çalıştığı dışsal çevre olumsuz bir biçimde değişmiştir. Birincisi, 2004’deki AB katılımı, AB Yapısal ve Uyum Fonlarının sunulması sayesinde bölgesel kalkınma fonlaması arttı ve bölge temelli program ve proje uygulama sistemlerine ilişkin artan bir talep de ortaya çıktı. İkincisi, bölgesel politika ve bölgeselleşmeye ilişkin ulusal yönetim kararları çeşitli biçimlerde BKAların gelişimine kaynak yaratmış ve sınırlamıştır. Üçüncüsü, yeni yerel ve bölgesel hükümetler, ya BKAlar ile artan ortaklık potansiyeli ile ya da çatışan rol ve sorumlulukların tehdidi ile kuruldu.

Hali hazırda, Çek Cumhuriyetindeki BKAlar ekonomik kalkınmada önemli roller almaya ve yeni bölgecilik gibi teorilerin beklentilerini karşılamaya uğraşıyor. Yarı otonom organizasyonlar olarak, bireysel BKAların başarısı, kapasitesi, deneyimi, beşeri ve finansal kaynakları ve bireysel işgörenlerin güçlü yanlarına açık bir şekilde bağlıdır. Ama, BKAların evrimine daha genel olarak bakıldığında, onların kalkınmalarını etkilemiş, biçimlendirmiş ve nihayetinde sınırlandırmış  pek çok ortak faktörü ortaya çıkarmak mümkündür. BKAlar,  Farklı düzeylerde, çatışan amaçlar, etkiler ve zaman boyunca nispi ağırlığı değişmiş olan baskılar ile mücadele etmiştir.

AB etkisi, özellikle BKAların ilk kurulmasında önemli bir rol oynadı. Bölgesel kurumsal kalkınmaya AB’nin etkisi özellikle yeni Merkezi ve Doğu Avrupa Üye Devletleri örneğinde, literatürde geniş bir biçimde tartışıldı. Bu örnekte, katılım öncesi destek programları ve gelecekteki AB programlarının öngörülen gereklilikleri BKAların gelişmesi için temel etkenler oldu. Phare programından gelen teknik danışmanlık ve finansal destek ilk BKAların gelişmesine yardım etti. Phare programından daha fazla destek ve AB fonları ile çalışma fırsatı, çoğu BKAnın orta dönem pozisyonunu korudu ve onlara değerli deneyim ve uzmanlık verdi.

Yine de, AB’nin etkisi karışık ve zaman zaman tutarsızdı. Destek Bütün BKAların AB desteğinden yararlanmadığı anlamında, bölgeler arasında düzensizdi. Ek olarak, AB komisyonu, özellikle Yapısal Fon programlarına bölgesel katılıma ilişkin kafa karıştıran ve karışık mesajlar sunma ile suçlanıyor. BKAları desteklemek için ojinal motivasyon ekonomik kalkınma zorluklarına yeni cevapları teşvik etme ve bölgesel kurumsal kapasite oluşrutmaydı. Henüz, doğrudan ya da dolaylı araçlarla destekli BKA gelişmesi konusunda, AB’nin bölgesel kurumsal kapasite üzerinde BKAların yapısal Fonların uygulama ağının anahtar bir parçası biçimini alacağı ilk düşüncesinden uzaklaşıldığı anlamına gelen bir kaygısı vardır. Bu karar BKAları belirsiz, marjinalleştirilmiş ve potansiyel olarak zayıflaştırılmış bir pozisyonda bıraktı.

BKAların gelişmesi üzerine AB’nin doğrudan etkisi azalmaya başlarken, yurtiçi faktörlerin katkısı arttı. Bölgesel politika alanında, ulusal yönetim politikaları ve kurumlar, 1990ların başında Çek Cumhuriyeti’nde son derece zayıftı. Zayıf bölgesel politika ve bölgesel özyönetimin eksikliği BKAlar için “yukardan aşağıya” küçük bir başlangıç gücü olduğu anlamına gelir. Ama, AB’ye katılım talebi artarken vebölgesel eşitsizlikler büyürken, BKAlar ulusal hükümet yararlı bir araç olduğunu ispat etti.  Bölgesel düzeyde kurumsal açığı doldurdu ve  merkezi hükümetin gerekli fonları vaat etmesi olmaksızın, bölgesel kalkınma konuları üzerine eğildiler.

Çek Cumhuriyeti’nin kurumsal ve politik içeriği, BKAların gelişmesindeki faktörlerdir; ama onlar (faktörler) onların gelişmesini sınırlamıştır da. Zayıf bölgesel politika BKAlar için finansal kaynakların ve uygun projelerin eksikliğine katkı yaptı. Daha sonra, çok sayıda hükümet kararı BKAların pozisyonunu karıştırdı ya da bastırdı. Örneğin, yapısal fonlar için bölgesel aracı organlar olarak BKAları kullanmaya karşıt olarak, Bölgesel Kalkınma Merkezi’nin bölgesel ofislerini kurmaya yönelik hükümet kararı, temel bölgesel politika sisteminde BKAların profilini azalttı, ve bazıları güçlü, merkezi, sektörel tabanlı politika yapma geleneğini tartıştı. Yapısal Fon programlarının gelecek döneminin yönetimi için gelecek planları BKAların durumunda çok az değişim işareti gösterdi.

Şimdi, BKAların gelecekteki gelişimi, önemli ölçü de onların kendi başlarına esneklik gösterme ve uyum sağlama yeteneklerine ve ulusal altı düzeydeki ortak ve yararlanıcılarına dayanır. Bu yüzden, yerel ve bölgesel bağlam BKAların rol ve fonksiyonlarının anlaşılmasında çok önemlidir. “yeni bölgeciliğin” taraftarlarının önerdiği gibi, bölgesel ve yerek aktörlerin yakın ilişki kurması faaliyeti konusu ve onların BKAlar gibi organizasyonlara katılmaları yoluyla ileri bölgesel kalkınma gündemleri vardır. Dışsal ulusal ve AB politikaları ve kurumlar, BKAların evrimini etkilerken, yerel hükümetleri, iş dünyası ve çıkar grupları, işlemlerde, BKAların ortaya çıkmasında temel olmuştur.  BKAların çoğu özel işletmeler biçiminde yerel aktörlerce kurulmuştur. Ticaret odalaro, belediye yönetimleri ve son zamanlarda bölgesel özyönetimler BKA hissedarıdır. Onlar BKAların temel yararlanıcılarının bazılarıdır da. Şimdi, BKAların başarısı için temel olanlar, ulusaltı aktör ve kurumlardır. Onların AB ve ulusal politika yapısına günümüzdeki çevresel katılımı, BKAların “aşağıdan yukarıya” kaynaklara güvenmek zorunda olduklarını ileri sürer. şimdi, özellikle özel  danışmanlık firmaları ile doğrudan rekabet halinde olmaları sebebiyle, Sosyal Fon Proje geliştiricisi olarak rolleri, “prestij” inşasına dayanır ve  yerel ve bölgesel aktörler ile bağlantı içindedir.

Ama, bazı durumlarda, BKAların “aşağıdan yukarıya” desteğinin gelişmesi yavaştı ve koordine edilmesi zordu. O, BKAların ortakların çıkarlarını sürdürmesinde zorlukları da ispat etmiştir ve hissedarların potansiyel olarak sapan çıkarlarını yansıtır. Ulusaltı kalkınma sisteminde BKAların pozisyonu ülkedeki devam eden bölgesel reform gündemleri tarafından karışık hale de getirilmiştir. Bazı konularda, kendini yöneten bölgelerin ortaya çıkması ve AB fonlarının yönetimindeki yeni yapılar BKAların rolünü belirsileştirmiş ve kurumsal aşırı yüklemeye ve sorumluluklara ilişkin karışıklıklara yol açmıştır.

BKAlar, günümüzde, artan bir şekilde, kendi ürettikleri fonlara ve biçimlendirdikleri rollerine güveniyor. “yeni bölgecilik” ve içsel gelişme savunucuları BKAların hala politik bir rolü olduğunu savunuyor. Örneğin, BKAlar bütünleşik, aşağıdan yukarı kalkınma eylemlerine öncülük edebilir. Onlar, girişimciliği teşvik etmek ve yerel işleri desteklemek hizmet sağlamada önemlidirler. Ama, bu rol Çek Cumhuriyetindeki BKAların geleceği için yeni zorluklar ve  soruları ortaya çıkarır.  Merkezi ve Doğu Avrupa’daki “yeni bölgecilik” in genel yaklaşımı sorgulanmıştır. Örneğin, Lovering, uygun bir tarihsel pozisyonda kendilerini yeterince şanslı bulan bölgelerin, ekonomik kalkınmayı sırasıyla üreten ortaklaşmacı ağlara sahip olacağını ileri sürer(Lovering, 1999, pp. 379 – 390).   Özellikle bölgesel düzeyde beşeri ve finansal kaynakların baskısını akla kazıyarak, İlgili bir soru, Çek BKAlarının yeni bölgecilik taraftarlarının beklediği rol tipini uyarlama benimseme kapasitesine sahip olup olmadığıdır. Şimdiye kadar, BKAların hangi genişliğinin kendine özgü bir ortaklığı teşvik edebildiği ve kalkınma aktörlerinin eylemi ile canlandırabildiği sınırlı bir şekilde ispayt edilmiştir. Sonunda, artan ölçüde kalabalık kurumsal çevrenin içinde olduğu, Çek BKAlarının kendini yöneten hükümetlerin kurulmasını takip etmede ve AB fonlarının uygulanması için belirlenmiş yapılarda oynadığı kendine özgü bir role sahip olup olmadığı sorusu vardır.

Karmaşık ve değişen bir kurumsal çevrede BKAların şansı ve görünüşü, AB’nin gelişimi, ulusal ve ulusaltı politik gündemler ve çıkarlara bağlı olarak, zaman boyunca değişmitir.  Ülkedeki ilk BKAlara ekonomik kalkınma zorluklarına verilen yenilikçi bölgesel cevapları geliştirebilen kaynaklar olarak bakıldı. Henüz, pratikte, BKAlar bu beklentileri karşılamaya çabalıyor. Çoğu, şimdi resmi bölgesel kalkınma ağının dışındaki küçük danışmanlık rolünü yerine getiren, çevresel kuruluşlardır. Diğerleri bölgesel yönetimlerin güçlü ortağı olmada gelişmiştir, ama, sonuç olarak bir bağımsız, koordine etme ve stratejik rol üstlenme kapasiteleri sınırlıdır. Artan ölçüde rekabetçi bir çevrede, RDAlar özgün bir katma değere katkı yapan kuruluşlar olarak görülmedikçe ve kendileri için belli bir rol geliştirmedikçe, uzun dönemde onların hepsinin yaşamını sürdürmesini görmek zordur.

About Ed.

İktisat Yazıları Blog'u adına anonim editörü

Check Also

ENFLASYON HEDEFLEMESİ (ÇEVİRİ ÖZETİ)

ENFLASYON HEDEFLEMESİ William POOLE (Çev. Öğr. Gör. Bülent Akdemir) Aşağıdaki metin Arkansas genç başarı’ya bir …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir